Bu makalede, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e kadarki dönemde, Osmanlılar’da felsefî faaliyetler incelenecektir.
Öncelikle, Osmanlılarda Tanzimattan önce de birtakım felsefî faaliyetlerin ve felsefe eğitiminin var olduğuna, başta Sahn-ı Semân ve Süleymaniye olmak üzere medreselerde, özellikle de, matematik, astronomi ve tıp gibi aklî bilimlerin yanısıra, felsefe okutulduğunu belirtmeliyiz.
3 Kasım 1839 günü ilân edilen Tanzimatla birlikte, kapılarını Batı’ya açan Osmanlı Devleti’ne, oradan, önce, onsekizinci yüzyıl Aydınlanma devri devlet felsefesi girmiştir. Daha sonra da, Romantizm, Yeni Pozitivizm, Yeni Realizm, Tarihî Materyalizm, Entüisyonizm, Evolüsyonizm (Evrimcilik), İdealizm ve Materyalizm (Maddecilik), Fenomenoloji (Olguculuk), Egzistansiyalizm (Varoluşçuluk) ve Romantizm gibi çeşitli felsefe akımları girmiştir.
Bir geçit ve buhran dönemi olan bu dönemde, felsefe eğitimi almak üzere Fransa, Almanya, İngiltere ve Amerika’ya gönderilmiş olan öğrencilerden, Fransa’dan dönenler Fransız felsefesini; Descartes ve Descartes’çılık, Bergson ve Bergsonculuk ile egzistansiyalizmi, Almanya’dan dönenler Alman Felsefesini; Felsefî Antropoloji, Yeni Ontoloji ve Fenomenolojiyi, İngiltere’den dönenler İngiliz Felsefesini; Yeni Realizm ve Yeni Pozitivizmi, Amerika’dan dönenlerse, Pragmatizmi ülkeye getirmişlerdir.
Osmanlı İmparatorluğu’na, Batı’dan, ilkin girmiş olan onsekizinci yüzyıl Aydınlanma devri devlet felsefesi hakkında şunları söyleyebiliriz: Devamı »
-