Yüklemlerine Göre Cümle Çeşitleri :
Yüklemin yapısına göre belirlenir.
Yüklemin bütünüyle ve cümlenin ifadesiyle ilişkili parçalanamayan en küçük biriminin cinsine göre adlandırılır. ( Yüklemin köküne göre )
İsim Cümlesi : Cümlede bildirilen oluşun, yüklemin, köküne göre cümlelerdir. Eğer yüklemin bütünüyle ilişkili parçalanamayan en küçük birimi –kökü-ne –mek, -mak mastar eklerinden biri getirilemiyorsa yüklem isim soyludur. İsim soylu yükleme sahip cümleler de İsim Cümlesi olarak adlandırılır.
Çocuğun yüzü kıpkırmızıydı.
“Kıpkırmızıydı” yüklemi çekimli bir yüklemdir ancak “kıpkırmızı” köküne –mek, -mak mastar eklerinden biri getirilemediğinden isim soylu kelimedir. O halde cümle isim cümlesidir.
Tok ağırlaması güçtür.
“güçtür” yükleminin kökü “güç”, -mek, -mak mastar eki eklemeye çalıştığımızda kök kabul etmez; güç-mek, güç-mak. O halde “güç” (zor anlamında) kelimesi isim soyludur. Cümle de isim cümlesidir.
Aslan yatağından bellidir.
“bellidir” yüklem midir?
yüklemin kökü nedir?
Köke –mek, -mak mastar eklerinden biri eklenebiliyor mu?
Cümlenin çeşiti nedir?
Fiil Cümlesi : Cümlenin bildirdiği işi, hareketi, yargıyı, belirten yüklemin, bütünüyle ilişkili parçalanamayan en küçük birimine, köküne, -mek, -mak mastar eklerinden biri eklenebiliyorsa yüklem fiil soylu, cümle de fiil cümlesidir.
Yakışır mı senin gibi delikanlıya?
Soru cümlesinde yüklem “yakışır”dır. Yüklemin bütün ile ilişkili parçalanamayan en küçük birimi, kökü, “yakış”tır “yakış” köküne mastar eklerinden biri eklendiğinde kökün fiil olduğu görülür “yakış-mak”. O halde cümle fiil cümlesidir.
Yarın yazılı olacaksınız.
Yüklem nedir?
Yüklemin kökü (bütünüyle ilişkili, parçalanamayan en küçük birimi) nedir?
Köke mastar eklerinden hangisi eklenebilir?
Yüklem fiil mi, isim midir?
Cümlenin çeşidi nedir?
Not: Cümle çeşidini tayin ederken yukarıdaki soruları kendinize sormayı unutmayınız.
Aşağıdaki Cümleleri Yüklemlerine Göre İnceleyiniz.
Ağaçların yaprakları dökülüyor.
Bugün hava güzel.
Türkçe’yi artık daha iyi anlıyorum.
Dün çok üzgündüm.
Yazın çok çirkin.
Boşlukları Uygun Doldurunuz.
Çocuğun yüzü……………………………(isim cümlesi yapın)
Aslan yatağından…………………………(fiil cümlesi yapın)
Tok ağırlaması……………………………(isim cümlesi yapın)
Uslu haberi usludan………………………(fiil cümlesi yapın)
Altın eşik, gümüş eşiğe……………………(isim cümlesi yapın)
Bu habere çok………………………………( fiil cümlesi yapın)
Tanımlardaki Boşlukları Doldurunuz.
Cümlenin bildirdiği;…………,……………,……………, bildiren yüklemin …………, -mek, -mak mastar eklerinden biri eklenebiliyorsa cümle …………………cümlesidir.
Cümlede bildirilen;……………,……………,……………,köküne ………… ,……………eklerinden (mastar) biri getirilemiyorsa cümle………………cümlesidir.
Metindeki Cümleleri Yüklemlerine Göre İnceleyiniz.
Bugün hava güzel. Ağaçlar çiçeklendi. Kuşlar ötüşüyor. Ders çalışmak çok zor. Biliyorum. Ama senin gibi delikanlıya bunlar yakışır mı? Hem bu havalar seni soğutmasın derslerden. Sen zararlı olursun. Senin de gezmek, dolaşmak hakkın ama önce ders çalışmalısın. Başarmalısın ki gezesin.
2-Öğelerin Dizilişlerine Göre Cümle Çeşitleri:
Türkçe cümle yapısında;
Ö + T + Y kuralı vardır.
Ahmet okula geldi.
Bu kurala uyan cümleler Kurallı ( düz) Cümlelerdir.
Eğer yüklem sonda yer almıyorsa ( diğer öğelerin yerleri önemsizdir. ) Devrik ( kuralsız ) Cümledir.
Y + T + Ö
geldi okula Ahmet
yada
T + Y + Ö
Okula geldi Ahmet
yada
Ö + Y + T
Ahmet geldi okula
Dikkat: Yükleme en yakın öğe, cümlede vurgulanmak istenen öğedir.
Öğrenci ders çalışmalı.
ö T Y
(vurgulanan)
Öğelerden yüklemin (genellikle ) söylenmemesi durumunda Eksiltili Cümle oluşur.
Atın ürkeği, yiğidin korkağı…………………(sevilmez)
Borç vermekle, düşman vurmakla……………………(tükenmez)
Cümle içerisinde bulunan arasöz ( aracümle ) Parantez Cümlesini oluşturur.
Babası tüm çocuklarını, hele Ömer’i, çok severdi.
Herkes sizi, Güvem İlköğretim okulu öğrencilerini, konuşuyor.
Yorum Yaz
Yorum yazabilmek için lütfen Giriş Yapınız.
-